Unite Europe: Verbroedering in 60 jaar Songfestival

Toen de eerste editie van het Eurovisie Songfestival in 1956 werd gehouden, kon bedenker Marcel Bezençon niet vermoeden dat het festival 60 jaar later zo’n groot succes zou zijn. “Een door oorlog verscheurd en verdeeld continent, dat zich door een impuls aan kwaliteitsmuziek met elkaar verbonden voelt”. Is het songfestival in 60 jaar geslaagd in die missie?  • Door: Dennis van Eersel •

Want dat was het doel letterlijk, 60 jaar geleden. Bezençon, geïnspireerd door het Italiaanse SanRemo Festival, bedacht in 1955 een muziekwedstrijd tussen landen uit de door hem opgerichte EBU ‘to stimulate the output of original, high-quality songs in the field of popular music by encouraging competition between authors and composers through the international comparison of their works’. Één zin die heel basaal dekt waar het songfestival om draait: ieder land stuurt zijn beste muzikanten, om elkaar gezamenlijk naar een hoger plan te tillen.

In de loop der jaren zou blijken, dat het songfestival veel meer te bieden had dan enkel de muziek en uitwisseling van kennis en technologie voor televisieomroepen. Het werd een bindmiddel voor een continent waar nog altijd verdeeldheid heerste, als gevolg van twee desastreuze wereldoorlogen.

De beginjaren
Slechts zeven van de landen die de EBU hebben opgericht in 1954, doen in ’56 mee aan het eerste songfestival: Nederland, België, West-Duitsland, Frankrijk, Luxemburg, Zwitserland en Italië. Landen als Denemarken, Oostenrijk en het Verenigd Koninkrijk zenden de wedstrijd wel uit, maar zijn te laat om zich in te schrijven.

Nana MouskouriAl snel blijkt de formule een succes en komen andere West-Europese landen zoals Zweden, Monaco, Noorwegen, Finland, Spanje, Portugal en Ierland erbij in de loop van de jaren ’50 en ’60. Ook Joegoslavië doet in die jaren al mee.

Het muzikale doel wordt al snel bereikt. Songfestivalartiesten als Domenico Modugno, Nana Mouskouri (foto links), Udo Jürgens, Esther Ofarim, Vicky Leandros, Heidi Bruhl en Cliff Richard groeien uit tot grote namen in de Europese muziekwereld. Ook na het succes met hun songfestivalinzendingen scoren ze hits, in meerdere landen.

De roerige jaren ’70 en ’80
Aanvankelijk is Joegoslavië een vreemde eend in de bijt. Maar in de jaren ’70 en ’80 vergroot het songfestival de grenzen van “Europa”. De komst van Malta, Israël, Cyprus, Griekenland, IJsland, Turkije en een eenmalige deelname van Marokko laten zien dat het Eurovisie Songfestival niet direct met Europese grenzen te maken heeft, maar met het zendgebied van de EBU. Iets wat enkele decennia later bij veel kijkers van de jaarlijkse wedstrijd nog altijd niet duidelijk is.

Met de komst van veel nieuwe landen, komen er ook politieke spanningen rondom het festival. De eerste barsten in het succes komen echter door een heel andere reden. Omdat de EBU nog zoekende is naar het juiste puntensysteem, doet in 1969 de vreemde situatie zich voor dat er maar liefst vier landen als winnaar eindigen. De nodige niet-winnende landen vinden het een farce en trekken zich terug voor het festival van 1970. Maggie MacNeal 1980jpgDe EBU kan de ergernissen wegnemen met nieuwe regels en een puntentelling die tot op de dag van vandaag wordt gebruikt.

De deelname van Israël ligt gevoelig bij sommige landen die niet meedoen aan het festival, maar het wel trouw ieder jaar uitzenden. Enkelen zetten in 1978 zelfs het scherm op zwart en benoemen België tot winnaar. Nadat de Israëlische omroep IBA in 1979 de tweede zege op rij boekt, zijn de kosten van wéér een organisatie te hoog. Nederland toont Europese saamhorigheid en neemt de organisatie in 1980 over. Daarmee komt het festival, voorlopig voor het laatst, naar ons land.

In de roerige jaren ’70 en ’80 neemt het festival meer en meer afstand van de hitlijsten. Het oorspronkelijke doel van de EBU verdwijnt naar de achtergrond. Rondom de Koude Oorlog zoeken westerse landen naar houvast en onderlinge binding. Dat Europa  opnieuw ‘verscheurd en verdeeld’ raakt, kan het festival niet voorkomen.

Muzikaal staat het Songfestival steeds meer stil in de tijd. Ook al breken ABBA en Céline Dion door tot wereldsterren, hitsucces wordt meer uitzondering dan regel en veel inzendingen hebben, mede door het live-orkest, een vergelijkbare stijl. Ruimte voor succes van andere muziekstijlen is er daarom niet – maar de deelnemende Westerse landen hebben daar mogelijk ook geen behoefte aan.

De val van de muur
Met het einde van de Koude Oorlog en de val van de Berlijnse muur tonen diverse deelnemende landen op het festival ook in politiek opzicht hun gezicht. Eigenlijk mogen politieke boodschappen niet verwerkt worden in de songfestivalnummers, maar Frei zu leben, Insieme: 1992 en vooral Keine Mauern mehr laten weinig aan de verbeelding over.

Berlin wallMet het uit elkaar vallen van de Sovjet Unie en Joegoslavië kunnen veel nieuwe landen hun intrede maken op ‘s werelds grootste muziekwedstrijd. Unite, Europe!; de tweedeling is voorbij en West-Europa probeert de verloren zonen zo snel mogelijk bij het Songfestival te betrekken. Aanvankelijk gebeurt dat in 1993 nog via een aparte kwalificatieronde voor zeven Oost-Europese landen. Omdat een herintroductie van het IJzeren Gordijn op het songfestival eigenlijk niet wenselijk is, wordt hier snel afstand van genomen.

Veel succes hebben de nieuwkomers over het algemeen niet. Polen debuteert met een tweede plaats maar de meeste landen, met name die uit voormalig Joegoslavië, eindigen vaker onderaan de ranglijst dan bovenaan. Artiesten uit onbekende landen zingen in onbekende talen, vaak in muziekstijlen die de jury’s uit de traditionele Westerse landen niet kennen. En onbekend maakt onbemind. De meeste landen blijven echter trouw aan het festival. Het is het ideale podium om iets van de eigen nieuwe identiteit te laten zien. En die slechte scores? Het verandert allemaal eind jaren ’90, als de televoting zijn intrede doet.

Het nieuwe Europa laat zich zien
Vanaf het moment dat niet de jury’s, maar de mensen thuis het voor het zeggen hebben, veranderen de ongeschreven regels van het Eurovisie Songfestival. Het publiek grijpt de macht over de wedstrijd, qua uitslag en beleving. De statige shows met mannen met stropdassen in het publiek verdwijnen. Het songfestival wordt een breed Europees volksfeest. En Europa blijkt ruimdenkend in zijn muzieksmaak. Niet alleen de nummers die geschikt zijn voor een live-orkest doen het goed – er is ook ruimte voor andere muziekgenres.

RuslanaSinds het jaar 2000 maken 15 landen hun debuut op het Eurovisie Songfestival. Veel landen zijn oud-Sovjetstaten, die kans zien om hun land op de kaart te zetten. De topartiesten in die landen vinden het een eer om hun land te vertegenwoordigen, waar de gevestigde namen bij de traditionele deelnemers het niet meer aandurven om naar het festival te gaan. Het imago van het Songfestival is totaal verschillend in West en Oost-Europa.

De topartiesten uit het oosten scoren goed en enkele landen weten daadwerkelijk het festival te winnen. Dit biedt de kans om als organisator een jaar later mooie promotie voor hun land te maken. Estland, Letland, Turkije, Oekraïne, Griekenland, Servië, Rusland en Azerbeidzjan behalen hun eerste overwinning en het ene gastland maakt het nog bonter dan het andere. Dit in navolging van Denemarken, dat in 2001 een megalomane show neerzette. Het songfestival is ieder geval springlevend, met meer dan 40 landen die staan te trappelen om mee te doen. Al neemt de sluimerende ergernis bij inwoners van slecht scorende landen toe en toe.

Oost-West gevoelens blijven bestaan
Met de opkomst van het internet en de mogelijkheid om je uit te spreken via websites, laten mensen meer van zich horen. Dat hier niet altijd genuanceerde, doordachte reacties bij zitten, mag duidelijk zijn. Verhalen over vriendjespolitiek, corruptie en vals spel van Oost-Europa, steken hardnekkig de kop op. En hoe hard de EBU ook benadrukt dat de feiten anders zijn, het maakt het in de ogen van de complotdenkers niet minder waar. Voor fans in landen als Nederland, België, Duitsland, Verenigd Koninkrijk en Ierland zijn de nieuwe landen blijkbaar alleen welkom zolang ze niet te succesvol zijn.

Optreden Azerbeidzjan - Eurovisie Songfestival 2011Er komen zondebokken voor songfestivalfans en leken. De voormalig Joegoslavische Republiek Macedonië haalt enkele jaren achter elkaar nipt de finale. Middelmatige inzendingen zijn in zwakke jaren soms net genoeg om via een tiende plaats de finale te bereiken. Het zorgt voor scheve gezichten in andere landen waar het maar niet wil lukken.

Nadat ook voor Macedonië het geluk is uitgewerkt en de inzendingen kwalitatief omlaag gaan, worden de pijlen gericht op Azerbeidzjan. Zoveel succes, dat kan nooit op een eerlijke manier behaald worden, toch? Ook bij Azerbeidzjan stopt de discussie over vermeende omkoopschandalen op het moment dat het land een keer een slecht resultaat haalt.

Mooie momenten van Europese saamhorigheid en ouderwets wij-zij-denken wisselen elkaar af. Een recordaantal van 43 landen doet mee aan het festival in 2011. Daarmee benadert dit festival het ideaalbeeld van de EBU: een festival waar alle leden van de overkoepelende omroep aan meedoen. Ook de steun voor het statement van Conchita Wurst, die met haar oproep tot tolerantie punten scoort in alle hoeken van Europa, vormt een mooi teken van verbroedering op het Songfestival.

In hetzelfde jaar vinden bezoekers in Kopenhagen het echter nodig om een tweeling uit Rusland op boegeroep te trakteren. Het is niet de eerste keer dat een inzending door het publiek wordt verguisd. Belle en The Devotions uit het Verenigd Koninkrijk werden uitgejoeld in 1984, vanwege plagiaatbeschuldigingen. Het lied ‘We are the winners’ uit Litouwen kreeg anti-reactie van songfestivalfans in 2006, omdat het festival voor gek werd gezet. Maar boegeroep vanuit politieke redenen, dat is nieuw. Op de drempel van het 60-jarig bestaan, bereikt het Eurovisie Songfestival een dieptepunt met oog op haar doelstellingen.

Conclusie
In de afgelopen 60 jaar heeft het Eurovisie Songfestival veelvuldig gezorgd voor verbroedering in Europa. Prachtige momenten van saamhorigheid waren te zien in de zaal. Mensen uit Azerbeidzjan en Armenië gebroederlijk met hun vlaggen naast elkaar, ook al zijn hun landen officieel nog altijd in oorlog. Een statische aangelegenheid is veranderd in een Europees volksfeest, dat mensen bindt en verbindt. Ook de technische vooruitgang op televisiegebied is in veel landen zichtbaar.

Eurovision Fans Erik BolksToch laat dit artikel ook zien dat Europa er nog niet is. Vingerwijzen van Westen naar Oosten wanneer succes uitblijft, complottheorieën richting zondebokken als Macedonië en Azerbeidzjan en boegeroep richting Rusland. Maar ook politieke bemoeienissen van de presidenten van Wit-Rusland en Azerbeidzjan over uitslagen, en landen die nog altijd weigeren om bijdrages uit Israël uit te zenden…

Er vallen ook in de komende 60 jaar nog voldoende stappen te zetten om het doel van het songfestival echt te verwezenlijken. Maar één ding is duidelijk; het Eurovisie Songfestival helpt in de verbroedering van Europa en de buurlanden die daar geografisch misschien niet bij horen. We zijn op de goede weg. Op naar het festival van 2075 in Astana.

Bronnen:
The official history of the Eurovision Song Contest, John Kennedy O’Connor
Secret history of the Eurovision Song Contest, Stephen Oliver & Phil Craig
The image of Eurovision in Scandinavia and the Balkans, David Goodman
www.eurovision.tv


5 Comments


  1. // Reply

    Eurovisie SF is gewoon 1 grote show die draai om geld en macht in de muziek industrie. Niks verbroedering en alle mooie termen.
    Het gaat om big big money met veel verborgen agenda’s .
    En dat boe geroep mag van mij niet hard genoeg tegen een land wat homo’s laat molesteren etc etc .
    De normale mensen moeten zijn ogen uit zijn kop schamen dat je juist BOE veroordeeld ipv die ellendige ideeën.


  2. // Reply

    Nou Eric, je kan je alleen wel afvragen of dit het platform is om dat protest tegen Rusland uit te dragen….


  3. // Reply

    “1 grote show die draait om geld en macht… niks verbroedering en alle mooie termen”: oh, bedoel je voetbal, FIFA, etc.?;)


  4. // Reply

    “En dat boe geroep mag van mij niet hard genoeg tegen een land wat homo’s laat molesteren etc etc .”

    Ja, en twee jonge meisjes massaal uitfluiten gaat daar echt tegen helpen inderdaad………


  5. // Reply

    jullie zijn allemaal gewoon schijnheilig ………
    Tijdens zon show moeten we gewoon onze mond dichthouden voor even, want het is ESF.
    Juist op een groot podium waar HEEL RUSLAND kijkt kan je je statement goed laten horen .
    Op de dam gaan staan zal heel rusland geen seconde wakker liggen lijkt mij ………
    EN Roald je hebt geen flauw idee hoeveel geld er in het ESF en de muziek industrie omgaat. En van mij mogen we ook op die evenementen demonstreren en onze mening geven. Staat er ergens dat ik dat niet vind ???

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *