‘Join us’ in plaats van ‘Versus’

Topfavoriet Aram MP3 uit Armenië heeft een probleem. In enkele interviews polsten journalisten naar zijn mening over de verschijning van Conchita Wurst. Aram werd geciteerd: “Ik leef mijn leven niet op zo’n manier. De wereld mag dan wel evolueren, ik vind dit een onaanvaardbaar onderwerp.” In een andere reactie was het “Ik hoop dat we haar kunnen helpen om een keuze te maken tussen man of vrouw zijn.” Aram bedoelde het allemaal niet zo, maar de fans van die andere (fan)favoriet Conchita Wurst waren al ontploft en stonden klaar om Aram te lynchen. • Door: Erik Bolks •

Hoe fatsoenlijk om te gaan met de contraverse? Mij is geleerd om in elk conflict iedereen een eervolle uitweg te bieden. Dus ook degene die in jouw ogen ongelijk heeft. En in dit geval kunnen dat beide partijen zijn!

Intolerante tolerantie
Met een songfestivaljournaille dat voor 50% uit homo’s bestaat (laag ingeschat gokje), kun je er donder op zeggen dat de Armeense en Oostenrijkse persconferenties hoogst ongemakkelijk zullen worden. Armenië was al niet geliefd vanwege complottheorieën over televotes. Maar wanneer een hetero uitspraken doet over een tolerantie eisende minderheid, gedraagt diezelfde minderheid zich spontaan minder tolerant. Sterker nog: ze reageert geschokt en buitengewoon verontwaardigd. Een primaire reactie als je je aangevallen voelt, maar constructief is deze dramatiek geenszins. Het werkt eerder contraproductief.

Het is een typisch fenomeen. Wanneer een minderheid een emancipatiecampagne voert voor erkenning, duldt diezelfde groep geen tegenspraak meer. De eigen mening is tot waarheid verheven. En dat is precies waar het hier misgaat. De minderheid is opeens behoorlijk intolerant versus de groep die als ‘achterlijk’ of ‘nog niet zo ver’ beschouwd wordt. Het boegeroep tijdens Eurovision in Concert afgelopen zaterdag was hiervan een illustratief en beschamend voorbeeld.

Statement voor diversiteit
Het moge duidelijk zijn, het podiumtypetje van Thomas Neuwirth, een vrouw met een baard, ofwel de travestiet Conchita Wurst, is een statement. De achternaam verwijst naar ‘Es ist mir Wurst’ wat zoveel betekent als ‘Het zou mij aan de reet roesten’ – maar is ongetwijfeld ook zinnenprikkelend bedoeld als phallusverwijzing.

ConchitaWie naar de tekst luistert van ‘Rise like a Phoenix’ merkt direct dat dit een soort trotse lofzang op de zelfacceptatie is. Tekstueel past het moeiteloos in het rijtje van de door gays in de armen gesloten – maar van oorsprong toch echt heterohits – ‘I will survive’ (Gloria Gaynor, what’s in a name?) en ‘This is my life’ (Shirley Bassey).

Het is dan ook niet verwonderlijk dat het arrangement van de Oostenrijkse bijdrage grote overeenkomsten toont met de stoere soundtracks van James Bond, en dan met name die van Dame Shirley Bassey ‘s ‘Goldfinger’. Conchita Wurst brengt dus een statement vóór diversiteit, bedoeld om een boodschap uit te dragen en reacties uit te lokken. In die laatste missie is Oostenrijk dus al lang voor het Songfestival in Kopenhagen geslaagd. Is Armenië nu de gebeten hond of juist Oostenrijk?

Doem-scenario’s
Nu kunnen er een paar dingen gebeuren. Het meest onwaarschijnlijke scenario is dat iedereen de kop in het zand steekt en net doet alsof er niets aan de hand is. Zo gingen we vroeger immers om met taboes en spanningen. Maar these are the ‘10’s en of je het nu wilt of niet, de kans is zeer groot dat dit tot polarisatie gaat leiden in de sociale media. Daarmee wordt alle aandacht afgeleid van waar het bij het Songfestival juist om zou moeten gaan: de liedjes zelf.

Het meest waarschijnlijke scenario is dus deze “Versus”-in-plaats-van-“Join us”-variant. Maar daarmee is dat nog niet het meest wenselijk. Een dergelijk scenario kent geen winnaars. Het doet afbreuk aan beide liedteksten, die nota bene juist gaan over (de ander of jezelf) moed inpraten… Is er nog een derde scenario mogelijk?

Dialoog
Allereerst denk ik dat Cochita Wust meer gebaat is bij eerlijke mensen zoals Aram, dan bij mensen die niets zeggen maar ondertussen wel het typetje afstotelijk vinden. Met Aram heeft hij tenminste een ingang tot een goed gesprek. Immers: de Armeen geeft zelf al aan niet te willen schofferen. Ik denk dat het aan de persoon achter Conchita Wurst is om (als zichzelf, Thomas Neuwirth) Aram uit te nodigen voor een kennismaking. Door de dialoog bereik je meer dan door polarisatie.

De impact van een hand-reikende actie van de Oostenrijker zou vele malen groter zijn, dan wanneer Wurst op ramkoers zou gaan. Laat Thomas maar zijn liedtekst uitleggen aan Aram, waarom hij uit de vele inzendingen die hij ontving juist deze heeft uitgekozen. En laat Aram zíjn liedtekst maar uitleggen, wat hij bedoelt met ‘You’re not alone’. De uitkomst van dat gesprek moet natuurlijk niet op voorhand vaststaan, maar je maakt mij niet wijs dat beiden met een nukkig gezicht de eerste kennismaking verlaten. Sterker nog: er is voor beiden een wereld te winnen als zij gezamenlijk een statement kunnen maken van wederzijds respect.

Armenia 2014 - Aram MP3Opvattingen als die van Aram zijn echt niet zeldzaam of extreem. Begrijp me niet verkeerd, ik ben het niet met hem eens. Ondanks dat ik zelf homo ben, voel ik mij behoorlijk ongemakkelijk bij de verschijning van Wurst. Het past gewoon niet in mijn belevingswereld om jurken aan te trekken, en dus roept dat (ongewild) zelfs in mij toch weerstand op. Het is maar de vraag of Conchita zich ook realiseert dat zij met dit typetje bepaalde homo’s juist in de kast houdt. Als de persconferenties dan toch over acceptatie moeten gaan, zou ik Conchita/Thomas die vraag wel willen stellen.

Ik begrijp Aram wel, wanneer hij zegt ‘Ik leef mijn leven niet op zo’n manier’. Als ik mij, als progressieve westerling, al ongemakkelijk voel bij de verschijning van Conchita Wurst, is het toch niet gek dat een (in westerse ogen conservatieve) Armeniër van haar schrikt? Het is goed om ons daarvan bewust te zijn en niet direct het etiket ‘homofoob’ op te plakken. Een gezonde dialoog begint met erkenning van de vervreemding die je ten opzichte van elkaar voelt. Zonder dat is er slechts sprake van een dubbele monoloog.

Wurst maakt natuurlijk een duidelijk statement. Dat mag ook, want daar is ruimte voor. Toch zou het Wurst sieren als hij nu de hand reikte aan Aram. Hij weet immers hoe het is om veroordeeld te worden om wie hij is/wil zijn. Hij zou dus alleen al uit empathie voor Aram tijdens de persconferenties een verzoenend gebaar moeten maken. 

LED-etiquette?
Het doel van Eurovisie is om culturen en mensen bij elkaar te brengen en niet om te verdelen. ‘Join Us’ in plaats van ’Versus’. ‘Join Us’ is de officiële slogan van het Songfestival in 2014. Hopelijk neemt de EBU op voorhand het initiatief, om ook tijdens de weken in Kopenhagen de artiesten uit Armenië (en Rusland), maar toch ook Oostenrijk te beschermen (tegen zichzelf maar meer nog tegen het publiek).

BOOOOBijvoorbeeld door duidelijke boodschappen op de LED-screens voorafgaand aan de show en tussen de bijdragen te projecteren ten einde het publiek op sympathieke en/of ludieke wijze te wijzen op een bepaalde etiquette. Lukt het niet tijdens de jury-rondes, om het publiek in de hand te houden dan moet de EBU de genoemde landen vooraf en zonder publiek opnemen.

Het woord muziekvereniging heeft meerdere betekenissen. Muziek kan namelijk verenigen. Zo is het Eurovisie ook bedoeld: Europa te verenigen door middel van de internationale taal van muziek. Daarom hieronder nog even van beide artiesten, Aram Mp3 en Conchita Wurst, hun bijdrage daaraan:

Een interessant interview met Conchita Wurst uit November 2013 kun je hier vinden. Het is misschien een vooringenomen journalist, maar de antwoorden van Conchita Wurst gedurende de 33 minuten geven een goede inkijk in haar missie en boodschap.


2 Comments


  1. // Reply

    Ik vind persoonlijk, dat dit artikel de “heibel”, die eigenlijk veel minder aanwezig is als we de pers vergeten. Er wordt gedaan alsof de inzending van Oostenrijk het hele saamhorigheidsgevoel een opdoffer geeft. En ook dat daarom Conchita de aangewezen persoon is, die “dit maar eens moet gaan uitleggen”. Ik vind dat echt een tikkeltje te sterk geformuleerd. En ook lichtelijk ongenuanceerd.

    In mijn ogen zijn het de “fans” (met de vele websites op het i-net) en vervolgens de grote media, die woorden als “homofoob” bovenop de reacties van Aram gooien. Niet Conchita. Waarom moet Conchita dan énkel ineens de hort op en waarom niet allebei? Vergeet ook niet dat Conchita, zoals vermeld in het artikel, een professioneel uitgevoerde drag-act uitvoert. Ze zingt daar als Conchita, niet als Thomas.

    Gelukkig hebben Conchita en Aram in de tussentijd al flink geknuffeld. Dus daar is helemaal geen extra comité van beschermers voor nodig. Gewoon een stukje common sense en een goed privé-gesprek is al afdoende. En dan wordt de soep echt niet zo heet gegeten als ze wordt opgediend in dit artikel.

    Nog een paar dingen. Kennis van culturele en demografische factoren is belangrijk. En geeft ons ook inzicht en begrip in het doen en denken van bepaalde minderheden (Russische minderheden in Oekraïne, homo’s in Nederland) en meerderheiden. Maar dat betekent nog niet dat middels dit inzicht en begrip een soort van “status quo-vrede” in stand moet worden gehouden.

    Homo-emancipatie is wel degelijk van belang. Vooral als we minderheden gelijk stellen aan minderheden. En ook als we de zogenaamde “intolerantie” van zo’n minderheid gelijktrekken aan de intolerantie van een meerderheid. Want dan begrijpen we weinig van de betekenis van het woord “emancipatie”. En kijken we snel achterom als homo’s in elkaar geslagen worden…..maar ook Russisch-sprekende minderheden in Oekraïne.

    Juist daarom zou je het songfestival ook kunnen aangrijpen als een veel breder podium dan enkel een gebeuren waarbij culturen in de maand mei samengebracht worden. Je zou Conchita’s bijdrage ook kunnen zien als een perfect startschot voor tolerantie in veel bredere zin en met meer lange termijn-werking. In zekere zin dus ook leerstof voor andere minderheden.

    Er wordt in elk geval veel gepraat over dit onderwerp. Juist dat “praten” en “discussieren” met al z’n geslijm, maar ook met al z’n boe-geroep, maakt wat los. En niet zuiver kommer en kwel in de maand mei. Er zijn namelijk weinig andere podia waar een land als Armenië kennis kan maken met een veel bredere interpretatie van seksualiteit. En dat is alleen maar goed. Zo is het songfestival niet enkel een podium om de “lieve vrede” te bewaren tussen culturen, maar vooral ook een perfect schuurmiddel om culturele kruisbestuiving op de veel langere termijn mogelijk te maken.

    Die zogenaamde “ramkoers” van Conchita is dus perfect voor het songfestival. En dus is dit artikel ook goed. En zo is de bal weer rond en is Eurovisie werkelijk prachtig in al z’n facetten.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *