Op het Podium (3) • Ka’ du se hva jeg sa

We zijn op weg naar Kopenhagen! Zeven keer haalde gastland Denemarken de top 3 van een Songfestivalfinale. ••ESF Magazine•• baant de weg naar Kopenhagen aan de hand van deze zeven inzendingen. In de rubriek Op Het Podium wijst Hendrik Kramer lezers de weg door de Songfestivalhoofdstad van dit jaar, en geeft hij en passant een kijkje in de Songfestivalgeschiedenis van het gastland. • Door: Hendrik Kramer •

We duiken deze week in de wondere wereld van het Deens. Ik schets de ontwikkeling van de Deense taal door de eeuwen heen, en leg het verschil uit met de andere Scandinavische talen. We besluiten deze aflevering met enkele Deense woordjes. Dit alles doen we met op de achtergrond het nummer: Ka’ du se hva jeg sa van Hot Eyes. Dit betekent: Kan je zien wat ik zeg? Een leuke titel met het oog op de bijzondere uitspraak van deze Scandinavische taal.

Hoogzwanger
Na twee eerdere pogingen haalde het duo Hot Eyes in 1988 dan eindelijk het podium op het Eurovisie Songfestival. Ze deden dat met het liedje ‘Ka’ du se hva jeg sa’, dat met 92 punten beslag legde op het brons. Het optreden trok destijds veel aandacht vanwege het feit dat de zangeres van Hot Eyes hoogzwanger was.

hot eyes (oud)De titel van het lied is een absolute tongbreker, zoals overigens wel meer Deense woorden. Wie straks in Kopenhagen goed voor de dag wil komen bij de lokale bevolking, moet daarom nog wel even in de Deense taal duiken. Het Deens behoort net als het Noors en het Zweeds tot de Scandinavische talen. Die talen lijken op het eerste gezicht veel op elkaar. Vooral in de schrijftaal vind je veel overeenkomsten. Daarbij moet gezegd worden dat de Noren de Deense taal nog weer net iets beter kunnen lezen dan de Zweden dat kunnen.

De Noren en de Zweden kunnen elkaar ook heel goed lezen en verstaan, maar wanneer Noren en Zweden naar een Deen moeten luisteren dan kost dit hen doorgaans iets meer moeite. De reden hiervan is dat het Deens een iets andere fonologie kent dan het Noors en het Zweeds.

Het is nooit leuk om te zeggen dat de ene taal een dialect is van een andere taal, maar taalkundig beschouwd liggen het Noors, het Zweeds en het Deens zo dicht bij elkaar dat je bijna kunt spreken van drie varianten van een gemeenschappelijke Scandinavische oertaal.

De taalvariatie in Scandinavië is groot – vaak ook binnen de landen. Bij het Deens ligt dit net even wat anders. Hier is de invloed van het Rijksdeens veel groter. Het grootste verschil is er tussen het Deens op Jutland en het zogeheten Eiland-Deens. Die laatste variant is de dominante variant geworden omdat het in de hoofdstad Kopenhagen gesproken werd. Toch zouden de Jutlanders zich in Kopenhagen wel eens kunnen afvragen: ‘Kan je zien wat ik net gezegd heb?’

Historie
Het Deens behoort samen met het Zweeds tot de Oost-Germaanse talen. Vooral het Duits heeft het Deens grotendeels beïnvloed. Dit gebeurde vooral in de tijd van de Hanze, door de intensieve handel in die tijd. Het Nederlands heeft ook enige invloed uitgeoefend op het Deens zoals we dat nu kennen. Denk aan een vorige aflevering: het woordje ‘danse’ zou bijvoorbeeld afgeleid kunnen zijn van ons woord ‘dansen’.

Daarnaast zijn er invloeden vanuit het Grieks, het Frans en natuurlijk het Engels merkbaar. In de tijd van de Romantiek, waarin ook het nationalisme en de liefde voor de volkstaal opkwam, schreef Hans Christiaan Andersen zijn beroemde sprookjes. Op deze manier kreeg het Deens als taal steeds meer status. Het Deens en het Noors lijken op schrift heel veel op elkaar, omdat Denemarken Noorwegen jarenlang heeft overheerst en de Deense schrijftaal ook voor het Noors werd ingevoerd. Nog altijd worden Denen in Noorwegen soms gezien als de betweters waar ook het liedje van Hot Eyes over gaat.

Uitspraak
Het Deens lijkt qua uitspraak niet op het zangerige Noors en Zweeds. Dit komt omdat het Deens de stød-klank kent. Hierbij is sprake van een volledige sluiting van de stembanden in de meest extreme vorm. De stød is wat het Deens zo stoterig doet klinken. Je zult als je naar het Deens luistert af en toe het idee krijgen dat de spreker zijn woorden niet afmaakt – dan hoor je dus een echte Deense stød.

Hallo Davs
Hoi Hej
Goedendag Goddag
Goedemorgen God morgen
Goedenavond Godaften
Goedenacht Godnat
Welkom Velkommen
Hoe heet je? Hvad hedder du?
Ik heet… Jeg hedder….
Aangenaam kennis te maken Det er hyggeligt at møde Dem/dig
Bedankt tak
Ja ja
nee nej
alstublieft 1 – vær så god
2 – vær så venlig
bedankt tak
graag gedaan Det var så lidt.
Hoe gaat het? Hvordan går det?
Goed, dank u God, tak
Het gaat wel Det går lige.
Het gaat niet zo goed Ikke så godt


Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *